تحلیل سیاست‌گذاری شبکه‌های نمایش خانگی در ایران با چارچوب تحلیل روایی سیاست

این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب تحلیل روایی سیاست (Narrative Policy Framework - NPF) به بررسی فرآیند سیاست‌گذاری شبکه‌های نمایش خانگی در ایران پرداخته است. تمرکز اصلی تحلیل بر تقابل روایت‌های مختلف ذی‌نفعان، از جمله نهادهای نظارتی (ساترا)، صنف سینما، پلتفرم‌های داخلی و مخاطبان بوده که با روش‌های تحلیل محتوای کیفی 60 سند سیاستی (سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳)، مصاحبه با ۷ کنشگر کلیدی و بررسی گفتمان رسانه‌ای به نتایج دست‌یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که چهار روایت اصلی بر روند سیاست‌گذاری این حوزه تأثیرگذار هستند:

1. روایت تهدید فرهنگی–امنیتی که از سوی نهادهای امنیتی و قضایی مطرح‌شده و با استفاده از استراتژی‌هایی مانند شیطان نمایی پلتفرم‌های خارجی و قربانی پنداری جامعه همراه بوده است.

2. روایت حق انتخاب و توسعه فرهنگی که توسط وزارت ارشاد و فعالان سینما ترویج‌شده و بر ظلم انحصار صداوسیما تأکید کرده و پلتفرم‌های قانونی را به‌عنوان قهرمان تصویر کرده است.

3. روایت حمایت از صنعت سینما که انجمن تهیه‌کنندگان بر آن پافشاری داشته و با برجسته‌سازی آسیب دزدی محتوا و نقش قربانی تولیدکنندگان آثار هنری، جهت‌گیری کرده است.

4. روایت اجتناب‌ناپذیری فناوری که از سوی استارت‌آپ‌ها و وزارت ارتباطات مطرح‌شده و پلتفرم‌های داخلی را در نقش قهرمان‌های نوآوری نشان داده است.

بر اساس نتایج این پژوهش، روایت تهدید فرهنگی توانسته به شکلی ناپایدار در تصویب قوانین محدودکننده (مانند فیلترینگ نتفلیکس) غالب شود. با این حال، ظهور راه‌حل‌هایی مصالحه‌جویانه نظیر مدل فیلم‌نت تحت تأثیر روایت توسعه‌گرا نشان از تغییر مسیر روایت‌ها دارد. این مطالعه نشان داده که نوسانات سیاست‌های این حوزه، بازتابی از تعادل قدرت میان روایت‌های رقیب است؛ همچنین چارچوب تحلیل روایی سیاست ابزاری کارآمد برای بررسی فرآیند سیاست‌گذاری در زمینه‌های مختلف ایران به شمار می‌آید.